Δεν ξέφυγαν, ούτε φέτος, όπως αναμενόταν άλλωστε, οι πολιτικοί αρχηγοί, από την γνωστή συνταγή, να εκπέμψουν και κομματικές κορώνες μέσα από τις, “ευχές” για την μεγάλη μέρα της Αναστάσεως του Χριστού. Ίσως κάποιοι πιστεύουν πως με αυτόν τον τρόπο οι πολίτες γίνονται θετικοί αποδέκτες των μηνυμάτων τους, αλλά μάλλον συμβαίνει το αντίθετο. Το θρησκευτικό συναίσθημα δεν επιτρέπει την πρόσβαση σε κομματική εκμετάλλευση. Έλεγαν οι αρχαίοι, “τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ”. Ας αφήσουν, τουλάχιστον, μια-δυο μέρες το χρόνο χωρίς τις ανούσιες πομφόλυγες τους, οι εραστές της εξουσίας. Ας αρκεστούν σε μια φράση που είναι ευχή με περιεχόμενο και τα λέει όλα: “Χριστός Ανέστη, Χρόνια Πολλά”

Το είδα και αυτό και δεν πίστευα τα μάτια μου.

Ανεμογεννήτριες μέσα σε κατοικημένη περιοχή!

Ναι, όχι μόνο μια, ούτε δύο αλλά τρεις ανεμογεννήτριες στην άκρη του γραφικού χωριού Κέλλη Φλώρινας. Τις διέκρινα από μακριά και δεν αντιστάθηκα στο πειρασμό να πάω πιο κοντά για να τις δω εκεί που τελειώνει το χωριό στην κορυφή του λόφου. Έχουν γεμίσει οι γύρω βουνοκορφές από τους τεράστιους πύργους , ενώ στο βάθος φαίνονται τα εγκαταλελειμμένα εργοστάσια ηλεκτρικού ρεύματος της ΔΕΗ Πτολεμαΐδας και της Ροδώνας Αμυνταίου. Εκείνα ρυπαίνουν το περιβάλλον, οι ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά συστήματα το… ομορφαίνουν. Κάποιοι παίζουν με την νοημοσύνη μας.

Το τελευταίο διάστημα ζούμε στο περιβάλλον της ανόδου των τιμών στα καύσιμα ως αποτέλεσμα της πολεμικής σύρραξης και της απαγόρευσης εξόδου από το στενό του Ορμούζ. Η κυβέρνηση πήρε κάποια μέτρα με την ενίσχυση των ευάλωτων ομάδων με το γνωστό fuel pass. Ωστόσο, οι τιμές στα πρατήρια υγρών καυσίμων έχουν μεγάλη διαφορά, ανάλογα με την περιοχή και το κόστος μεταφοράς. Οι τιμές στην αντλία, την Μ. Τρίτη, 7/4/26 στην Φλώρινα, ήταν αυτές της φωτογραφίας, περίπου, ενώ σε άλλες περιοχές της Μακεδονίας ήταν 20 λεπτά φθηνότερα, αφού το κόστος μεταφοράς είναι μικρότερο.

Αρκετοί πολίτες της Βόρειας Ελλάδας πηγαίνουν στην γειτονική χώρα, κυρίως στο Μοναστήρι και την Γευγελή ώστε να κερδίσουν τα 0,50 λεπτά της διαφοράς τιμής στο λίτρο. Το φαινόμενο αυτό είναι παλιό και δεν είναι μόνο ελληνικό. Συμβαίνει και με άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπου πολλοί κάτοικοι προσφεύγουν σε γειτονικές χώρες που έχουν φθηνότερα καύσιμα αλλά και για άλλα προϊόντα, κυρίως τρόφιμα.

Με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας Μνημείων αλλά και της επετείου της ίδρυσης της Διεθνούς Ένωσης Ραδιοερασιτεχνών που συνδέονται φέτος σε κοινή ημερομηνία εορτασμού την 18η Απριλίου, η Ραδιολέσχη Εδέσσης, ένα ιστορικό, πλέον, σωματείο με 47 χρόνια συνεχούς παρουσίας, σχεδίασε και θα υλοποιήσει μια πρωτότυπη εκδήλωση για το διήμερο 18 και 19 Απριλίου 2026 και προσκαλεί όλους τους ενδιαφερόμενους να συμμετέχουν, τιμώντας την κοινή επέτειο.

Το επίκεντρο και το μνημείο που θα προβληθεί είναι ο ιστορικός Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου, Old Cathedral Church (παλιά Μητρόπολη), ένα μνημείο του 14ου αιώνα που προστατεύεται από το Υπουργείο Πολιτισμού. Το Μνημείο θα προβληθεί μέσα από τα ραδιοερασιτεχνικά μηχανήματα επικοινωνίας, (ασύρματοι και ηλεκτρονικοί υπολογιστές) παγκόσμιας εμβέλειας, που θα εγκατασταθούν σε ειδικό χώρο και θα λειτουργήσουν σε ειδικές συχνότητες με χειριστές τους αδειούχους ραδιοερασιτέχνες της Ραδιολέσχης Εδέσσης . Για το σκοπό αυτό και για την ολοκλήρωση της δράσης έχει χορηγηθεί από το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, ένα ειδικό χαρακτηριστικό κλήσης, το SX2EOC, που θα αποτελέσει και την σχετική επιβράβευση των ξένων, αλλά και ελλήνων, ραδιοερασιτεχνών, για την επετειακή εκδήλωση. Την επικοινωνία μεταξύ των ερασιτεχνών βραχέων κυμάτων επιβεβαιώνει και μια πληροφοριακή κάρτα QSL (φωτογραφία) που απεικονίζει το εσωτερικό του ιστορικού ναού. Είναι, λοιπόν, μια μοναδική ευκαιρία προβολής αυτού του μοναδικού μνημείου που, ως Ιερός Ναός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την ιστορία της Έδεσσας και τους κατοίκους της και ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο της συνοικίας Βαροσίου, ένας επισκέψιμος χώρος για όλους τους φίλους επισκέπτες της πόλης. Φυσικά, όσοι θέλουν μπορούν να παρακολουθήσουν τις ραδιοεπικοινωνίες στο διήμερο εκδηλώσεων, ζωντανά, ενώ τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Ραδιολέσχης Εδέσσης θα δίνουν επί τόπου, πληροφορίες και έντυπο υλικό.

Λίγοι γνωρίζουν για την συνεισφορά της Σαμοθράκης στον αγώνα για την ελευθερία του ελληνικού γένους από τους Οθωμανούς Τούρκους.

Όμως, το ηρωικό νησί του βορείου Αιγαίου έδωσε την δική του “συνεισφορά” στο Έθνος και την επανάσταση του 1821 με μια εκατόμβη θυμάτων που ο Ίων Δραγούμης αναφέρει στο βιβλίο του “Σαμοθράκη” με μεγάλη γλαφυρότητα, όπως τα άκουσε από τους ίδιους τους κατοίκους του νησιού. Την 1η Σεπτεμβρίου 1821 και ενώ είχε ξεσπάσει η επανάσταση στον Μωριά, οι Σαμοθρακίτες, επειδή αρνήθηκαν να πληρώσουν φόρο στον σουλτάνο ενώ παράλληλα ξεσηκώθηκαν από τοπικά μέλη της Φιλικής εταιρείας εναντίον των κατακτητών, πλήρωσαν ένα μεγάλο τίμημα για αυτή τους την απόφαση. Δέκα χιλιάδες άνδρες και αγόρια σφαγιάστηκαν ενώ τα γυναικόπαιδα πουλήθηκαν στα παζάρια της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης. Το γεγονός αυτό χαρακτηρίζεται διεθνώς ως ” η Σφαγή της Σαμοθράκης “.

Όμως το Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης παρέμεινε, παραδόξως, άγνωστο και η θυσία των κατοίκων στην εθνική παλιγγενεσία αναγνωρίστηκε από την Ακαδημία Αθηνών μόλις το 1980. Αυτή την άγνωστη πτυχή της ελληνικής ιστορίας και του έθνους μας έρχεται να ξεδιπλώσει με ένα μοναδικό τρόπο και να δώσει στο κοινό, ο σκηνοθέτης της ταινίας “Πέντε” Βασίλης Τσικάρας (που έγραψε και το σενάριο), μαζί με ένα επιτελείο εκλεκτών ηθοποιών. Η ταινία βγαίνει στο κινηματογράφο αυτή την περίοδο και, επιλεκτικά, θα προβληθεί στην Έδεσσα, το Σάββατο 18 Απριλίου 2026, σε δύο προβολές, στην αίθουσα της περιφέρειας Πέλλας.

Όταν κάποιοι διαφήμιζαν με ιδιαίτερη έπαρση και υπερβολή το περίφημο open mall όλοι πίστευαν πως έχει έρθει η ευκαιρία να ορθοποδήσει η αγορά της Έδεσσας και να αποκτήσει, επί τέλους, η πόλη ένα εμπορικό κέντρο που θα δώσει ανάσα στους επαγγελματίες και θα τονώσει την ανυπαρξία της αγοραστικής κίνησης. Αλλά όλα αυτά τα πολυδιαφημισμένα μέτρα για την… ανάπτυξη της πόλης αποδείχθηκαν φρούδες ελπίδες αφού δύο χρόνια μετά την ολοκλήρωση των έργων καμία ανάπτυξη δεν έρχεται, αντίθετα τα μαγαζιά έκλεισαν το ένα μετά το άλλο ενώ ο κόσμος εξαφανίστηκε από το λεγόμενο “εμπορικό κέντρο” που σήμερα παρουσιάζει εικόνα απόλυτης ερήμωσης.

Η οδός Παύλου Μελά που συνδέει την Λεωφόρο Φιλίππου με την Εγνατία οδό και αποτελεί το κατεξοχήν κέντρο του open mall έχει απαξιωθεί πλήρως με τα κλειστά καταστήματα να είναι πολύ περισσότερα από τα ανοικτά. Αρκεί να κάνει κάποιος μια βόλτα στην περιοχή αυτή και να διαπιστώσει την κατάσταση. Τα ” ενοικιάζεται” και ” πωλείται” κυριαρχούν στις προθήκες των καταστημάτων, ενώ σε ώρες που είναι ανοικτή η αγορά, η εικόνα θυμίζει… εποχή COVID !!!

Μπορεί σήμερα η Έδεσσα να συνδέεται με την Θεσσαλονίκη με τρένο, μόνο με τρία δρομολόγια την ημέρα, αλλά πριν από 20 χρόνια, η Έδεσσα είχε απευθείας σύνδεση με την Αθήνα, καθημερινά !

Ήταν το intercity της γραμμής Κοζάνη – Αθήνα που περνούσε δύο φορές την ημέρα από την Έδεσσα (άνοδο και κάθοδο) εξυπηρετώντας τους Νομούς Κοζάνης, Φλώρινας, Πέλλας και Ημαθίας, με καθημερινό δρομολόγιο απευθείας με την Αθήνα. Τρια βαγόνια δεύτερης θέσης, ένα της πρώτης και το εστιατόριο του τρένου με το κυλικείο, παρείχαν υπηρεσίες ποιότητας στο επιβατικό κοινό, φέρνοντας την πρωτεύουσα πιο κοντά στην Δυτική Μακεδονία. Η φωτογραφία από την εποχή εκείνη, με το intercity στο σταθμό της χιονισμένης Έδεσσας. (Η φωτογραφία είναι του φωτορεπόρτερ Δημήτρη Ευθυμιάδη, τον οποίο και ευχαριστώ θερμά).

Κάποτε, όλοι μαζί, εμείς και οι αρχαιολόγοι της εποχής εκείνης, πιστεύαμε ότι ο Λόγγος κρύβει πολλά μυστικά. Το μεγαλύτερο από αυτά ήταν το μυστικό που θα αποκάλυπτε και την ύπαρξη της αρχαίας πόλης των Αιγών και την ταύτιση της με την Έδεσσα. Στις ανασκαφές που έγιναν με ελάχιστη ενίσχυση από την επίσημη πολιτεία, αλλά με μεγάλη διάθεση από το πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης και από την τοπική κοινωνία, οι σκαπάνη έφερε στο φως πολλά στοιχεία της ρωμαϊκής περιόδου άλλα έπρεπε να φτάσει ακόμα πιο βαθιά για την απόκτηση της γνώσης για την περίοδο της ακμής των Αιγών, ως της πρώτης πρωτεύουσας του μακεδονικού κράτους. Οι γνωστοί αρχαιολόγοι Φώτιος Πέτσας και Ανδρέας Βαβρίτσας είχαν πιστέψει πως βρίσκονταν στο σωστό δρόμο, αλλά σε μεγάλη απόσταση από το στόχο. Ώσπου, κάποια στιγμή η χρηματοδότηση σταμάτησε, το ίδιο και οι εργασίες. Κάποιες σωστικές εργασίες που έγιναν από την τοπική εφορεία αρχαιοτήτων στηρίχτηκαν κυρίως στην εθελοντική συνεισφορά των εδεσσαιων, κυρίως της Αλίκης Στουγιαννάκη και του Γιάννη Τσορμπατζόγλου που πίστευαν πως στο Λόγγο κρύβεται το μυστικό που θα αλλάξει την πορεία της ιστορίας. Εδώ και 45 χρόνια οι εργασίες έχουν σταματήσει, αφού η Βεργίνα, μετά την ανακάλυψη του καθηγητή Μανόλη Ανδρόνικου για τους βασιλικούς τάφους και την ταυτότητα των Αιγών, έχουν απαξιώσει τον Λόγγο της Έδεσσας. Ελάχιστοι επισκέπτες ενδιαφέρονται πλέον για τις αρχαιότητες της Έδεσσας, σε συνδυασμό με μια επίσκεψη στην Ιερά Μονή Αγίας Τριάδας. (Φωτογραφία)

Αυτό το κτίριο είναι η σημερινή εικόνα της εγκατάλειψης του ελληνικού σιδηροδρόμου. Όπως και τα περισσότερα κτίρια των σταθμών σε ολόκληρη την χώρα, το κτίριο του κλειστού σταθμού της Ηρωικής Πόλης Νάουσας αποτελεί μια, κατά πρόσωπο, προσβολή στην ελληνική ιστορία και την περιοχή μας. Ο σταθμός έκλεισε, μαζί με αυτόν της Έδεσσας και άλλων πόλεων, στο πλαίσιο του περιορισμού των εξόδων της εταιρείας που ανέλαβε την εκμετάλλευση των ελληνικών σιδηροδρόμων. Κάποιοι έκριναν και αποφάσισαν να κλείσουν ερμητικά τους σταθμούς σημαντικών ιστορικών και τουριστικών προορισμών, πιστεύοντας ότι έτσι αντιμετωπίζουν καλύτερα την διαχείριση του προϋπολογισμού της εταιρείας τους, αγνοώντας ότι η λειτουργία του σιδηροδρομικού δικτύου πριν από όλα είναι κοινωνικού σκοπού και δεν μπορεί να μπαίνει στα στενά καλούπια των κανόνων κέρδους και ζημίας. (Ευτυχώς που άφησαν, στο κτίριο της φωτογραφίας, την ελληνική σημαία, να μας θυμίζει την ένδοξη ιστορία της Νάουσας).

Λίγοι από εσάς έχετε ακούσει για τον σταθμό “Γαρέφι” της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκη -Φλώρινα. Στην φωτογραφία φαίνεται η σημερινή κατάσταση, δηλαδή ό, τι έχει απομείνει από το μικρό κτίσμα που αποτελούσε τον σταθμό Γαρεφείου, μερικά χιλιόμετρα έξω από την Έδεσσα με κατεύθυνση προς Θεσσαλονίκη, σε μια περιοχή με έντονη κλίση, στροφές και τούνελ. Ο σταθμός αυτός είχε χρησιμοποιηθεί , αποκλειστικά, ως σταθμός ρύθμισης της κίνησης, με ένα αυτοτελές κτίριο και φυλάκιο, σε ένα απόκρημνο σημείο βόρεια της Σκύδρας. Κατασκευάστηκε το 1894 από την Οθωμανική Αυτοκρατορία για να εξυπηρετήσει τις διερχόμενες αμαξοστοιχίες, με σύστημα εναλλαγής των σιδηροτροχιών, ενώ ποτέ δεν χρησιμοποιήθηκε για εξυπηρέτηση επιβατών. Σήμερα έχει εγκαταλειφθεί τελείως και μόνο τα ερείπια του κτιρίου θυμίζουν την ύπαρξη του.

Ο Παύλος Χαρτοματζίδης, αυτή η πολυσχιδής και, ταυτόχρονα, παρεξηγημένη προσωπικότητα, άφησε την σφραγίδα του ως δάσκαλος στα χωριά, Παλαιά Πέλλα, Λουτροχώρι και Μαρίνα. Στην Παλ. Πέλλα οι μεγαλύτεροι, σε ηλικία, κάτοικοι τον θυμούνται που τους δίδασκε πως να δημιουργήσουν μελίσσια, με βιολογικό τρόπο αλλά και που, μόνος του τριγυρνούσε και αναζητούσε ίχνη του βασιλικού ανακτόρου, πολύ πριν από το επίσημο κράτος, όταν η Πέλλα δεν ήταν στις προτεραιότητες της Ελληνικής πολιτείας για την διενέργεια ανασκαφών. Αρχές του 2000, ο σύλλογος διδασκόντων του ΕΠΛ Έδεσσας παίρνει την πρωτοβουλία για την ονομασία του σχολείου σε “ΕΠΛ, Παύλος Χαρτοματζίδης.”

Τότε ζητήθηκε και η συμβολή μου, με όποια στοιχεία γνώριζα, (αλλά και με σχετικά δημοσιεύματα της εφημερίδας ΠΕΛΛΑ), για την υποβολή της πρότασης στο υπουργείο. Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, κάθε χρόνο, το σχολείο τιμούσε τον δάσκαλο Παύλο Χαρτοματζίδη με διάφορες εκδηλώσεις και με δράσεις των μαθητών. Το 2004-2005, ο διευθυντής του σχολείου Χρήστος Σαμαντάς πρωτοστάτησε στην έκδοση ενός περιοδικού με τίτλο “το οποίον” όπου δημοσιεύονται και μοναδικές φωτογραφίες, όπως αυτή, παρακάτω, με τον Χαρτοματζίδη και την τάξη β’ δημοτικού σχολείου Παλαιάς Πέλλας, έτους 1939. Στις άλλες δύο φωτογραφίες, το εξώφυλλο του περιοδικού και ο ίδιος ο Παύλος Χαρτοματζίδης στην μία και μοναδική χαρακτηριστική φωτογραφία που απεικονίζει τα χαρακτηριστικά του προσώπου του με το σπινθηροβόλο βλέμμα του, σε αρκετά νεαρή ηλικία.

Ελάχιστες φωτογραφίες υπάρχουν από το Βαρόσι, στα μεταπολεμικά χρόνια. Καταρχήν, το νοτιοανατολικό μέρος της ιστορικής συνοικίας καταστράφηκε ολοκληρωτικά από την φωτιά που έβαλαν οι δυνάμεις κατοχής, με την αποχώρηση τους, στις 12 Σεπτεμβρίου 1944. Αντίθετα, το βορειοανατολικό τμήμα, αυτό που διασώθηκε, από τον Ιερό Ναό Αγίων Αναργύρων μέχρι τα παλιά νεκροταφεία (σημερινό πάρκο καταρρακτών) συνέχισε να κατοικείται μέχρι και τα τελευταία χρόνια της δεκαετίας του 70, οπότε οι κάτοικοι του, άρχισαν να το εγκαταλείπουν, στρεφόμενοι προς την εξωτερική και εσωτερική μετανάστευση, καθώς και προς άλλες συνοικίες της πόλης όπου άκμασε η ανοικοδόμηση. Ωστόσο αρκετές οικογένειες αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν την γραφική συνοικία, επισκευάζοντας τα σπίτια τους με όποιο τρόπο μπορούσαν και μέχρι σήμερα συνεχίζουν και κατοικούν σ’ αυτά, έστω και χωρίς τις ανέσεις μιας σύγχρονης οικοδομής. Στα τέλη του ’70 και μέχρι τα μέσα του ’80 το Βαρόσι είχε μια ολοκληρωμένη και ενιαία συνοχή οικιών, όπου τα σπίτια εμφανίζονταν στην αρχική τους μορφή, δηλαδή συνεχές σύστημα δόμησης με μεσοτοιχία, όπου δύο γειτονικά σπίτια έχουν κοινό τοίχο μεταξύ τους. Δύο μοναδικές φωτογραφίες της οδού Αθ. Φράγκου, από την συλλογή μου: Στην πρώτη φωτογραφία, αριστερά είναι το σπίτι του Βαγγελάκου Φράγκου. Ακριβώς μπροστά το σπίτι Νόϊτση, (όπου σήμερα βρίσκεται ο ξενώνας “4 εποχές” ) και δεξιά στην γωνία ο ονομαστός φούρνος Γιάννη Νουσηκύρου.

Στην δεύτερη φωτογραφία, αριστερά στην γωνία, πάλι το σπίτι του Φράγκου με την κληματαριά του, (έχει καταρρεύσει) στην συνέχεια του Ζήμνα (αποκτήθηκε από τον Δήμο Έδεσσας) και, τέλος, του Τόνα (αναπαλαιώθηκε μερικώς).

Αυτή η φωτογραφία, που εικονίζει τον κεντρικό καταρράκτη της Έδεσσας παγωμένο, έχει ληφθεί από μένα το 1970. Η λήψη έγινε με φωτογραφική μηχανή made in USSR την γνωστή και δημοφιλή τότε Lubitel 2 OMO με φιλμ 120, 6Χ6 ασπρόμαυρο στα 400 asa.

Το ελαφρώς έγχρωμο ρετούς με το χέρι δίνει την αίσθηση της έγχρωμης εκτύπωσης σε μια εποχή που οι έγχρωμες φωτογραφίες ήταν ένα άγνωστο προνόμιο! Η φωτογραφία μου αυτή είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα ΠΕΛΛΑ, λίγα χρόνια αργότερα και είχε διακριθεί σε διαγωνισμό φωτογραφίας. Την βρήκα στο αρχείο μου και την μοιράζομαι μαζί σας.

Εκτός, απλά…ν’άχαμε να λέγαμε